«Πώς να κάνεις φίλους» - Άντριου Μάθιους

Πριν από τρία χρόνια είχα γράψει ένα κείμενο για την αναπάντεχη χαρά που αισθάνεσαι όταν εντελώς απρογραμμάτιστα αγοράζεις ένα βιβλίο που δεν ήξερες και αργότερα αποδεικνύεται διαμαντάκι.

Έτσι έγινε και πριν λίγες εβδομάδες, όταν σε ένα παλαιοβιβλιοπωλείο έπεσε το μάτι μου σε ένα βιβλίο ψυχολογίας με αφελές εξώφυλλο και με έναν από τους χειρότερους πιθανούς τίτλους. Δεν ξέρω τι με ώθησε να το ξεφυλλίσω, αλλά όταν διάβασα μερικές γραμμές, κατάλαβα ότι δεν πρόκειται για τις συνήθεις ανεφάρμοστες κοινοτοπίες που συγκέντρωσε κάποιος απλώς και μόνο για να δηλώνει εκείνος συγγραφέας και για να νομίζουν οι αναγνώστες ότι θα αλλάξουν δραστικά τη ζωή τους.

εκδ. Καστανιώτη - σελ. 201

μτφ. Νάσια Ποταμιάνου

Στην ουσία το βιβλίο αυτό δεν σου μαθαίνει το πώς να γνωρίσεις νέους φίλους και να κάνεις καινούριες παρέες. Ξεκινάει με το βασικότερο – δηλαδή το πώς πρώτα από όλα πρέπει να τα έχεις καλά με τον εαυτό σου – και στη συνέχεια επικεντρώνεται σε αυτό που λέει ο υπότιτλός του : στο πώς να τα πηγαίνεις γενικότερα καλά με τους άλλους.

«Σε βλέπω» - Chevy Stevens

Δεν μου άρεσε το μυθιστόρημα της Καναδής συγγραφέως. Προσδοκούσα να διαβάσω ένα page-turner θρίλερ, αλλά τελικά το «Σε βλέπω» απείχε αρκετά από κάτι τέτοιο.

 

εκδ. Διόπτρα - σελ. 494

μτφ. Φωτεινή Πίπη

Η ψυχίατρος Ναντίν Λαβουά αναλαμβάνει μια κοπέλα που έχει κάνει απόπειρες αυτοκτονίας. Σύντομα ανακαλύπτει ότι η νεαρή μέχρι πρόσφατα ζούσε σε ένα απομονωμένο Κοινόβιο, μια κλειστή ομάδα της οποίας ο αρχηγός έχει την ικανότητα να χειραγωγεί πειθήνια τους πάντες. Με αφορμή την εξομολόγηση της κοπέλας, η Ναντίν θυμάται την περίοδο που και εκείνη ζούσε στο ίδιο Κοινόβιο και προσπαθεί να ανακαλέσει θολές της μνήμες και να αναλύσει διάφορους ακατανόητους φόβους της.

Νομίζω πως η Stevens θέλησε να πει πολλά πράγματα με αυτό το μυθιστόρημά της και γι’ αυτό εν τέλει δεν κατάφερε να φτιάξει μια θελκτική ιστορία. Μας μιλάει για την σχέση μητέρας-κόρης (και μάλιστα εις διπλούν – τη σχέση της Ναντίν με τη μητέρα της και τη σχέση της Ναντίν με την κόρη της), μας μιλά -ακροθιγώς- για ψυχιατρικές διαταραχές (εδώ διέκρινα και ίχνη διδακτισμού), αλλά και για το πώς μπορεί μια μάζα ανθρώπων να χειραγωγείται και να ελέγχεται προς όφελος ολίγων. Το τελευταίο είναι και το μόνο που τελικά θα έχω να θυμάμαι από αυτό το βιβλίο.

Μου πήρε δέκα μέρες να το τελειώσω – ενδεικτικό του ότι δεν πρόκειται για μυθιστόρημα που σε καθηλώνει και δεν μπορείς να το αφήσεις από τα χέρια σου. Οι εξαντλητικές περιγραφές των εσωτερικών μονολόγων της κεντρικής ηρωίδας ήταν για μένα πολύ κουραστικές και οι διάλογοι ήταν ελάχιστοι· σε γενικές γραμμές η συγγραφέας περισσότερο αναλώνεται στο να μας παραθέτει λεπτομερώς το τι σκέφτεται η Ναντίν Λαβουά για το καθετί παρά να μας τέρψει με μια γρήγορη και αγωνιώδη πλοκή.

Η κινηματογραφική γραφή των τελευταίων δεκάδων σελίδων σώζει κάπως τα προσχήματα και προσπαθεί να δικαιολογήσει τον χαρακτηρισμό “θρίλερ” – όχι επιτυχημένα, πάντως.

«Ιστορίες άμεσης θεραπείας» - William Glasser

Όσα περισσότερα βιβλία ψυχολογίας διαβάζω, τόσο περισσότερο διαπιστώνω πως στην Ψυχολογία (όπως άλλωστε και σε αρκετές επιστήμες) δεν είναι τα πάντα δεδομένα και κοινώς αποδεκτά από όλους τους ειδικούς. Συχνά πυκνά οι ειδικοί διαφωνούν πάνω σε συγκριμένα ζητήματα και τάσσονται υπέρ ή κατά ορισμένων θεωριών –ενίοτε εντελώς αντίθετων μεταξύ τους.

 

εκδ. Θυμάρι - σελ. 276

μτφ. Τατιάνα Τζουλούκωφ

Κάτι τέτοιο επιχειρεί εδώ και ο Αμερικάνος ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής. Μέσα από 12 ιστορίες ψυχοθεραπείας – αυτήν του Τζέρι που φαίνεται να πάσχει από ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, του αλκοολικού Ρότζερ, του επιτυχημένου επιχειρηματία Τζορτζ που θέλει να γίνει γυναίκα, δύο ζευγαριών που ταλανίζονται από προβλήματα απιστίας (ή υποψία απιστίας), της νεαρής Ρεβέκκας που η επερχόμενη ακαδημαϊκή καριέρα δεν φαίνεται να την γεμίζει, μιας Ιρλανδής παντρεμένης που δεν θέλει με τίποτα να χωρίσει, ενός νεαρού ζευγαριού που εξουσιάζεται βασανιστικά από τον 3χρονο γιο του, κ.α. – ο William Glasser (1925 - 2013) προσπαθεί να μας αναλύσει την άποψή του πως οτιδήποτε κάνουμε και αισθανόμαστε είναι καθαρά αποτέλεσμα επιλογής μας.

Ελάχιστες περιπτώσεις, θεωρεί ότι, είναι θέμα τύχης (π.χ. ο αυτισμός). Κατά τα λοιπά, όσον αφορά τις σχετικά ελαφριές και μέτριες περιπτώσεις (δικοί μου χαρακτηρισμοί), εκτιμάει πως πρόκειται καθαρά για θέμα επιλογής, π.χ. πιστεύει πως η κατάθλιψη δεν είναι μια ασθένεια αλλά είναι εξολοκλήρου ατομική επιλογή – χαρακτηριστικά ο ίδιος το διατυπώνει «ο τάδε επιλέγει να καταθλίβεται» και όχι «ο τάδε πάσχει από κατάθλιψη» ή «ο τάδε είναι καταθλιπτικός».

Εκτός αυτών, ο Glasser παίρνει θέση και σε ένα ζήτημα που γεννά διαφωνίες στους κόλπους της ψυχικής υγείας : τα ψυχοφάρμακα. Τάσσεται σαφώς υπέρ της ψυχοθεραπείας και κατά της χορήγησης φαρμάκων. Αυτή του η θέση (λογικά) πηγάζει από την άποψη του ότι τα πάντα είναι θέμα επιλογής μας. Ως εκ τούτου, εφόσον επιλέγουμε να καταθλιβόμαστε ή να νιώθουμε στενοχωρημένοι ή να ακούμε φωνές (μία από τις ιστορίες) κτλ, τότε προφανώς και δεν υπάρχει λόγος να πάρουμε φάρμακα· αρκεί μονάχα και αλλάξουμε τις επιλογές μας.

Οι ιστορίες αυτές δεν μου έδωσαν την εντύπωση πως είναι πραγματικές, κυρίως καθώς πάσχουν έλλειψη αληθοφάνειας. Ορισμένοι θεραπευόμενοι, μετά από μόλις μία συνάντηση με τον γιατρό, χρησιμοποιούν φρασεολογία που θα άρμοζε περισσότερο σε ψυχολόγο παρά σε έναν καθημερινό άνθρωπο που, κάτω από το βάρος των προβλημάτων του, απευθύνεται σε ειδικό. Παρόλα αυτά, ακόμα κι αν δεν είναι 100% αληθινές ιστορίες, σίγουρα πρόκειται για παραλλαγές ή για μίξη πραγματικών περιπτώσεων ψυχοθεραπείας που διεξήγαγε ο Glasser.

Ως ένας άνθρωπος που δεν βρίσκεται εντός του κλάδου της ψυχικής υγείας, σε γενικές γραμμές θεωρώ πως η θεωρία του Glasser παρουσιάζει ενδιαφέρον και χαίρομαι που μου δόθηκε η ευκαιρία να την μελετήσω. Δεν μπορώ να πω ότι με βρίσκει απολύτως σύμφωνο – ίσως σε έναν μικρό βαθμό κάποια προβλήματά μας να είναι όντως ζήτημα οπτικής και επιλογής, αλλά μου φαίνεται υπεραπλουστευμένη η λογική του να αποδίδουμε (σχεδόν) τα πάντα εκεί.

Αυτό που αποκαλούμε ψυχική διαταραχή, ανεξάρτητα από τι προκαλείται, είναι ένας από τους εκατοντάδες τρόπους που οι άνθρωποι επιλέγουν να συμπεριφέρονται, όταν νιώθουν ανήμποροι να ικανοποιήσουν τις βασικές γενετικές τους ανάγκες, όπως η αγάπη και η δύναμη, στο βαθμό που αυτοί το επιθυμούν. (σελ. 19)

[…] ο καθένας μας ωθείται από πέντε γενετικές ανάγκες: Την επιβίωση, την αγάπη και την αίσθηση ότι ανήκουμε, τη δύναμη, την ελευθερία και την ψυχαγωγία. Όλη μας η συμπεριφορά, αποτελεσματική ή αναποτελεσματική, είναι πάντα η καλύτερή μας προσπάθεια, κάθε φορά, για να ικανοποιήσουμε μια ή περισσότερες απ’ αυτές τις ανάγκες. (σελ. 108)

Όταν δημιουργούμε παραισθήσεις και ψευδαισθήσεις, μας βάζουν την ταμπέλα ότι είμαστε ψυχικά άρρωστοι. Όταν όμως, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν ή ο Πάμπλο Πικάσσο δημιουργούσαν κάτι καινούριο, κανείς δεν τους θεώρησε ψυχικά άρρωστους. Αυτή η ταμπέλα είναι ένα υποκειμενικό ψυχιατρικό συμπέρασμα: Αν η δημιουργικότητα είναι κακή, τότε μιλάνε για ψυχική αρρώστια, αν η δημιουργικότητα είναι καλή, τη θεωρούν ευφυΐα. (σελ. 157)

«Οι μανούβρες» - Γιώργος Πιντέρης

Σε προηγούμενες αναφορές μου σε βιβλία του Γ. Πιντέρη ήμουν εγκωμιαστικός, αλλά εδώ δηλώνω σχετικά απογοητευμένος.

 

εκδ. Θυμάρι - σελ. 194

Παρότι το βιβλίο τιτλοφορείται «Οι μανούβρες», εν τέλει πολύ λιγότερο ο συγγραφέας ασχολείται με αυτές και περισσότερο με άλλα (παρεμφερή) ζητήματα.

Στο πρώτο κεφάλαιο αναλύει την έννοια της ευθύνης και διαχωρίζει τους ανθρώπους σε τρεις κατηγορίες, ανάλογα με το σε ποιο ποσοστό αναγνωρίζουν προσωπική τους ευθύνη σε θέματα που τους αφορούν : τους ανεύθυνους, τους υπερ-υπεύθυνους και τους υπεύθυνους. Ο ίδιος ο συγγραφέας το θεωρεί ως το σημαντικότερο κεφάλαιο εκ των τριών.

Στο δεύτερο κεφάλαιο ασχολείται με την αρνητική κριτική και παραθέτει τρόπους με τους οποίους μπορούμε να την διαχειριζόμαστε. Δίνει τρεις “τεχνικές” οι οποίες εν πολλοίς μπορώ να πω ότι είναι πρακτικά εφαρμόσιμες. Κατά τη γνώμη μου, πρόκειται για πιο πετυχημένο και περισσότερο τεκμηριωμένο κομμάτι του βιβλίου.

Το τρίτο κεφάλαιο πραγματικά με απογοήτευσε. Εδώ εισάγεται η έννοια της μανούβρας, παρατίθενται κάμποσα θεωρητικά μοντέλα, ενώ ακολουθούν και κάποιες ελάχιστες προτάσεις αντιμετώπισής των.  Όμως, τα μοντέλα ήταν περισσότερο θεωρητικά από όσο θα ήθελα (και από όσο μας είχε συνηθίσει ο Πιντέρης στα άλλα βιβλία του) ενώ και τα “αντίκολπα” ήταν υπεερβολικά περιληπτικά –θα έλεγε κανείς πως υπήρχε περιορισμός σελίδων και δεν υπήρχε η δυνατότητα επέκτασης! Προσωπικά δεν πείστηκα σε ικανοποιητικό βαθμό για την πρακτική εφαρμογή του κεφαλαίου αυτού.

Σε γενικές γραμμές, από τα βιβλία του Πιντέρη ήταν αυτό που μου έδωσε την περισσότερη τροφή για σκέψη (υποθέτω, επειδή βρήκα κάμποσα σημεία που είτε δεν με έπεισαν απολύτως είτε δεν με βρήκαν σύμφωνο) και ήταν αυτό που μου ενέπνευσε την μεγαλύτερη επιθυμία να το συζητήσω με τον συγγραφέα, να του εκθέσω τις ενστάσεις μου και να του ζητήσω περισσότερες διευκρινίσεις. Ίσως σε αυτό να συνέβαλλε το γεγονός ότι έλειψαν τα ποικίλα παραδείγματα βγαλμένα από την καθημερινή ζωή ή από παλαιότερους πελάτες του, τεχνική που μας είχε “καλομάθει” να χρησιμοποιεί αρκετά ο Γ.Π., επεξηγώντας και εκλαϊκεύοντας τις θεωρίες του.

Εδώ και εδώ μπρορείτε να δείτε τη γνώμη μου για κάποια άλλα βιβλία του Πιντέρη.

«Πώς να αντιμετωπίσετε τις παράλογες συμπεριφορές» - Ori Brafman & Rom Brafman

Η αλήθεια είναι πως αποφεύγω τα βιβλία αυτοβοήθειας (και ειδικά γραμμένα από ξένους συγγραφείς), καθώς όλα αυτά τα «πώς να κάνετε εκείνο και πώς να κάνετε το άλλο…» ποτέ δεν μου γέμιζαν το μάτι· από τα ένα-δυο που είχα παλαιότερα διαβάσει, είχα σχηματίσει την γνώμη πως περισσότερο αόριστε κοπιαρισμένες κοινοτυπίες προσφέρουν, παρά πραγματικές και ουσιαστικές συμβουλές.

 

εκδ. Μοντέρνοι Καιροί - σελ. 213

μτφ. Κωνσταντίνα Καρύδη

Ετούτο εδώ το βιβλίο, όμως, είναι διαφορετικό από όσα είχα μέχρι σήμερα συναντήσει. Η διαφορά του έγκειται στο ότι (παρά τον βαρύγδουπο τίτλο του) δεν δίνει συμβουλές για το πώς μπορεί κάποιος να αντιμετωπίσει, αλλά απλώς προσπαθεί να εξηγήσει και να εντοπίσει της αιτίες που κρύβονται πίσω από φαινομενικά παράλογες συμπεριφορές που συναντάμε στην καθημερινότητά μας.

Το βιβλίο είναι διαρθρωμένο σε οκτώ ολιγοσέλιδα κεφάλαια, καθένα από τα οποία εξετάζει και μια αιτία παράλογων συμπεριφορών (ενδεικτικά : η αποστροφή της απώλειας, η διαγνωστική προκατάληψη, κτλ) ενώ όλα τα συμπεράσματα βγαίνουν μέσα από έρευνες και πειράματα, λεπτομέρειες για τα οποία υπάρχουν στο τέλος.

Για να δώσω μια γεύση από το τι περιλαμβάνεται : πώς ένας πολύπειρος πιλότος και υπεύθυνος ασφαλείας μίας από τις μεγαλύτερες αεροπορικές εταιρείας, γίνεται η αιτία για ένα πολύνεκρο δυστύχημα; Γιατί φοιτητές πανεπιστημίου είναι διατεθειμένοι συμμετάσχουν σε μια δημοπρασία με έπαθλο ένα εικοσαδόλαρο προσφέροντας μέχρι και διακόσια δολάρια; Γατί δεν αγοράζουμε χοτ-ντογκ από έναν πάγκο παρά μόνο αφού δούμε μερικούς τύπους με ιατρικές ρόμπες να τρώνε από εκεί; Γιατί είμαστε διατεθειμένοι να εξυπηρετήσουμε αφιλοκερδώς κάποιον που έχει την ανάγκη μας αλλά αλλάζουμε στάση εάν επιπροσθέτως να προσφέρει και ένα χρηματικό αντίτιμο; Ποια είναι η διαφορά όταν ένας διάσημος βιολονίστας δίνει ένα κονσέρτο και όταν παίζει βιολί στον σταθμό του μετρό;

Αυτό που μαθαίνει κανείς από το βιβλίο των αδερφών Brafman είναι ότι όλοι μας –ανεξαρτήτως θέσης, μόρφωσης, εκπαίδευσης, εμπειρίας–  είμαστε ευάλωτοι σε παράλογες συμπεριφορές, οι οποίες ωθούνται από βαθιά ριζωμένα ένστικτα και απαιτείται πολλή θέληση για να τις αποφύγουμε.

«Μια μικρή αλλαγή φέρνει μια μεγάλη (Ψάρια στον αφρό)» - Γ. Πιντέρης

Έχω διαβάσει τέσσερα-πέντε βιβλία του Πιντέρη, αλλά ακόμη δεν έχει τύχει να γράψω αρκετά για αυτά (εκτός από το «Λύσε μόνος σου τα προβλήματά σου»). Καθώς, όμως, τα διαβάζω και τα ξαναδιαβάζω, σίγουρα στο μέλλον θα τους αφιερώσω λίγο περισσότερο χώρο στο ιστολόγιο.

 Το τελευταίο δικό του που διάβασα είναι ετούτο εδώ, όταν ένα κυριακάτικο μεσημέρι το κατέβασα από τη βιβλιοθήκη μου θέλοντας να διαβάσω κάτι για λίγη ωρίτσα, και πολύ σύντομα χωρίς να το καταλάβω έφτασα στο τέλος.

εκδ. Θυμάρι - σελ. 191

Εδώ, ο εξαιρετικός συγγραφέας Γιώργος Πιντέρης, έχει φτιάξει (σύμφωνα με δικό του χαρακτηρισμό) μια «συλλογή από παραμύθια για μεγάλους» και μας καλεί να μην εγκλωβιστούμε σε μια αυστηρή μελέτη, αλλά να αφεθούμε και την διαβάσουμε ξαπλωμένοι στο κρεβάτι μας.

Αρχικά μας μιλά για την πρώτη του εμπειρία στο ψαροτούφεκο (δεν θα γράψω την ιστορία για να μην αποκαλύψω το τέλος της), η οποία και αποτελεί μια πολύ καλή εισαγωγή για τα παραμύθια που ακολουθούν.

Τα παραμύθια αυτά δεν είναι τίποτε άλλο από μερικές σύντομες ιστορίες ψυχοθεραπείας –τόσο από την επαγγελματική εμπειρία του Πιντέρη όσο και από την εμπειρία παλαιότερων μεγάλων ψυχολόγων– και όλες τους παρουσιάζουν μια κοινή ιδιαιτερότητα : δεν ακολουθούν την πεπατημένη και τις συνήθεις διαδικασίες, αλλά αντίθετα επιτυγχάνουν τον στόχο τους μέσω ενός κόλπου, μέσω ενός ευφάνταστου τρικ που κανένα εγχειρίδιο δεν προτείνει.

Οι ιστορίες ετούτες, έκτασης 1-3 σελίδων η καθεμιά, καταβροχθίζονται απίστευτα ευχάριστα και γρήγορα, και διαβάζοντας τις -ανάμεσα στα άλλα- μαθαίνει κανείς και μερικές τεχνικές δημιουργικής επίλυσης ψυχολογικών προβλημάτων, όπως π.χ. την τεχνική της αλληγορικής παρέμβασης («ο λόφος και οι Βοτανικοί κήποι»), την αλλαγή του πλαισίου («ο ‘μαστρωπός’ πατέρας», «οι κοντές πατούσες»), το καλοπροαίρετο σοκάρισμα («η ενούρηση», «ο Will και ο Χρυσός Κόκκορας»), την τεχνική του judo («μικροβιοφοβία και Weakland»), και το θεραπευτικό διπλοδέσιμο («η παχουλή κυρία που αδυνάτησε τρώγοντας», «ο νεαρός με τον …καρκίνο»).

Στην ουσία, ο Πιντέρης με το συγκεκριμένο βιβλίο κατά κάποιον τρόπο απομυθοποιεί τους ψυχολόγους και τον κλάδο της ψυχολογίας –όχι υποβαθμίζοντας τη σημασία της ως επιστήμη, αλλά αποδεικνύοντας με παραδείγματα ότι η επιστημονική εμβάθυνση και εξειδίκευση δεν αποτελούν πάντοτε το σίγουρο μέσο για την θεραπεία ενός ασθενούς, αλλά ο ψυχολόγος απαιτείται να είναι όσο το δυνατόν δημιουργικός και να μην προσκολλάται πεισματικά σε θεωρίες και συγγράμματα.

«Η μάνα και το νόημα της ζωής» - Irvin Yalom

Σε ετούτη τη συλλογή έξι αφηγημάτων, μέσω της οποίας γνωρίστηκα με γραφή του Γιάλομ, περιλαμβάνονται τέσσερις αυτοβιογραφικές ιστορίες και δύο διηγήματα (με κεντρικό ήρωα τον ψυχοθεραπευτή Έρνεστ Λας).

 

εκδ. Άγρα - σελ. 333

μτφ. Ευ. Ανδριτσάνου & Γ. Ζέρβας

Ξεκίνησα στην ανάγνωση από τα τέσσερα αυτοβιογραφικά κείμενα και συγκεκριμένα από το πιο εκτεταμένο όλων, το 100-σέλιδο «Εφτά μαθήματα θεραπείας πένθους για προχωρημένους». Εδώ ο διάσημος ψυχοθεραπευτής μας περιγράφει το χρονικό της επίπονης τετραετούς θεραπείας της Αηριν, μιας γυναίκας που ξεκίνησε την ψυχοθεραπεία όταν ο σύζυγός της διεγνώσθη με όγκο, οπότε και ξεκίνησε η αντίστροφη μέτρηση για το τέλος του.

Στο «Ταξίδια με την Πώλα», μια καρκινοπαθής, κατά έναν περίεργο τρόπο, καταφέρνει και λειτουργεί περισσότερο ως μέντορας του θεραπευτή της παρά ως μια ευάλωτη θεραπευόμενη. Έτσι, με την πολύτιμη βοήθειά της, ο Γιάλομ πρωτοπορεί, οργανώνοντας ομαδικές θεραπείες για γυναίκες με καρκίνο σε προχωρημένο στάδιο, προσπαθώντας να μελετήσει και να βελτιώσει την ποιότητα της ζωής που τους απομένει.

Το «Southern comfort» αφορά μια ομαδική συνεδρία, η οποία παρότι ξεκίνησε πολύ χλιαρά και με ελάχιστες προοπτικές, τελικά ολοκληρώθηκε με εντυπωσιακό τρόπο, προκαλώντας τον θαυμασμό των εκπαιδευομένων ψυχοθεραπευτών προς τον Γιάλομ.

Στη «Μάνα και το νόημα της ζωής» (το αφήγημα που ξεφεύγει από το ύφος και τη θεματολογία των υπολοίπων πέντε), με αφορμή μια "συνάντησή" με την μητέρα του σε ένα όνειρό του, ο Γιάλομ καταφέρνει επιτέλους να κάνει μια ανοιχτή κουβέντα μαζί της –μια κουβέντα που, από ό,τι φαίνεται, θα έπρεπε να την είχε κάνει πολλές δεκαετίες πριν.

Στο μυθοπλαστικό μέρος τώρα, στη «Διπλή έκθεση», μια θεραπευόμενη ακούει τυχαία τη μαγνητοφώνηση των σημειώσεων του ψυχαναλυτή της, μαθαίνοντας έτσι την πραγματική του άποψη για εκείνη. Από το σημείο αυτό και ύστερα οι συνεδρίες παίρνουν μια εντελώς διαφορετική τροπή.

Τέλος, στο κάπως σουρεαλιστικό «Η κατάρα της ουγγαρέζικης γάτας», ο Έρνεστ Λας διεξάγει μια συνεδρία με έναν γιγάντιο γάτο, προσπαθώντας να τον πείσει να ζήσει το παρόν αντί να αναλώνεται στο να προσπαθεί να καθυστερήσει το αναπόφευκτο τέλος.

 Λίγο η διάκριση μεταξύ αληθινών και φανταστικών ιστοριών, λίγο τα ορισμένα στοιχεία (αναμενόμενης μυθιστορηματικής) υπερβολής των δύο διηγημάτων, εν τέλει τα τέσσερα αυτοβιογραφικά κείμενα μου άρεσαν περισσότερο, χωρίς βέβαια να μειώνεται η αξία και των υπολοίπων.

Ο κοινός παράγοντας και των έξι ιστοριών είναι η οπτική γωνία : όλες είναι ιδωμένες από τη σκοπιά του ψυχοθεραπευτή. Ο Γιάλομ με αυτόν τον τρόπο μας μεταφέρει σκέψεις και συναισθήματα που προφανώς έχει και ο ίδιος βιώσει κατά διάρκεια συνεδριών ή και ανάμεσα σε αυτές : αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα της θεραπείας· αισθήματα συμπάθειας, αντιπάθειας ή και σεξουαλικής έλξης για μια θεραπευόμενη· αναποφασιστικότητα για την επιλογή των κατάλληλων λέξεων που θα συγκεράσουν την ειλικρίνεια με το καλό του ασθενούς.

Αυτό που μου έκανε μεγάλη εντύπωση είναι η πλήρης απουσία διδακτισμού και επίδειξης. Ο Γιάλομ δεν βγάζει την εικόνα ενός παντογνώστη-υπερεπιστημονα, αλλά αντιθέτως δίνει την εικόνα ενός γιατρού που δεν παύει να ψάχνει συνεχώς την βέλτιστη πορεία της θεραπείας· δεν εμμένει μυωπικά στο πρωτόκολλο και τα στερεότυπα, δεν επαναπαύεται σε αυτά που έχει διαβάσει (και έχει γράψει) ούτε στην πεπατημένη που υποδεικνύουν οι επιστημονικές θεωρίες· δουλεύει εντατικά κι αυτός μαζί με τον ασθενή του –από τον οποίον αφήνεται να διδαχθεί κι ο ίδιος– και η θεραπεία τελικά αναδεικνύεται σε μια δημιουργική διαδικασία, μια διαρκή αλληλεπίδραση μέσα από την οποία και τα δύο μέρη εξελίσσονται, καθένας προσπαθεί να βοηθήσει τον άλλον βελτιώνοντας ταυτόχρονα και τον εαυτό του.

Στην ιστοσελίδα του, ο συγγραφέας εξηγεί αναλυτικά το τι τον οδήγησε να γράψει τα αφηγήματα και τι θέλει να μελετήσει ή να αναδείξει με καθένα από αυτά.

«Ο καλός ψυχολόγος» - Noam Shpancer

Εντελώς αυθόρμητα και χωρίς προηγουμένως να το έχω καν υπόψιν μου, αγόρασα το μυθιστόρημα του Ισραηλινού καθηγητή Ψυχολογίας, και τελικά είδα με χαρά την επιλογή μου να δικαιώνεται, καθώς αποδείχτηκε διαμαντάκι.

εκδ. Λιβάνη (2012) - σελ. 317

μτφ. Ρένα Καρακατσάνη

Ο ψυχολόγος διδάσκει σε βραδινά μαθήματα ενός κολλεγίου, όπου οι ελάχιστοι φοιτητές που έχουν πάρει το μάθημά του, περισσότερο κάνουν αγγαρεία παρά ενδιαφέρονται να μάθουν. Παράλληλα, διατηρεί το ιδιωτικό του γραφείο όπου δέχεται τους πελάτες του. Η πελάτισσα εκείνη που παρουσιάζει το περισσότερο ενδιαφέρον είναι η "πελάτισσα των τέσσερις"

Η αφήγηση είναι ουσιαστικά μια αποσπασματική καταγραφή της καθημερινότητας του ψυχολόγου· ακολουθεί σχεδόν αποκλειστικά τις συνεδρίες με την πελάτισσα των τέσσερις και τις βραδινές διαλέξεις στο κολλέγιο. Και στις δύο εκφάνσεις του, ο ψυχολόγος δείχνει απαράμιλλο επαγγελματισμό και σπινθηροβόλο πάθος για αυτό που κάνει, παίρνει εξαιρετικά σοβαρά τον ρόλο του ως ψυχοθεραπευτής των πελατών του (που του εμπιστεύονται το πρόβλημά τους και τη ζωή τους), αλλά επίσης παθιάζεται εξίσου με το να διδάσκει τους φοιτητές του το πώς θα υπηρετήσουν στο μέλλον σωστά, με επαγγελματισμό και με ταπεινότητα τον κλάδο της ψυχοθεραπείας.

Ο ψυχολόγος (ο μοναδικός χαρακτήρας του βιβλίου που δεν ονοματοδοτείται) σκιαγραφείται σαν μια μονοδιάστατη φιγούρα –μονοδιάστατη, όχι από σφάλμα ή απειρία του συγγραφέα αλλά από επιλογή(;) του ίδιου. Μοιάζει να έχει απαρνηθεί όλες του τις άλλες διαστάσεις, –του ανθρώπου, του άνδρα, του πατέρα, του εραστή, του φίλου, του αδερφού– εκτός από αυτήν του επαγγελματία, του ψυχοθεραπευτή, του δάσκαλου, του δάσκαλου των αυριανών ψυχοθεραπευτών. Ζει μια καθημερινότητα που τον έχει καταπιεί και τον στροβιλίζει αδιάκοπα στη μονότονη δίνη της, έχει εμπιστευτεί τη ζωή του στον αυτόματο πιλότο, έναν πιλότο που, θαρρείς πάντοτε καλοκουρδισμένος, του υπαγορεύει κάθε μέρα τη συνηθισμένη ρουτίνα : να σηκωθεί, να πάει στο γραφείο του, να πάει στο κολλέγιο και πάλι από την αρχή.

Παρά το γεγονός, όμως, ότι (μοιάζει σαν να) έχει βρει την βολή του σε αυτήν την αυτοματοποιημένη και χωρίς εξάρσεις καθημερινότητα, εντούτοις, λίγο βαθύτερα μέσα του, η χειμερία νάρκη των υπολοίπων διαστάσεών του τον κατατρώει, τον μαραζώνει, θέλει να τις αφήσει ελεύθερες να εκφραστούν, θέλει να πάψει να τις καταπιέζει, κι όμως διστάζει υπερβολικά να κάνει κάτι για αυτό.

 Θα χαρακτήριζα το συγκεκριμένο ως ένα "ακαδημαϊκό μυθιστόρημα". Όχι ακόμα ένα campus novel –απέχει πάρα πολύ από αυτό–, αλλά ένα βιβλίο που μοιάζει να απευθύνεται κυρίως σε φοιτητές ψυχολογίας. Μέσα από τη (χαλαρή) μυθιστορηματική πλοκή, ο συγγραφέας επιχειρεί να διδάξει πλαγίως τους εκκολαπτόμενους ψυχολόγους, με έμμεσο τρόπο, απαλλαγμένος από την απόσταση του αμφιθεάτρου και την αυστηρότητα των συγγραμμάτων, σαν ένα ευχάριστο εκπαιδευτικό παιχνίδι όπου μαθαίνεις παίζοντας.

Τόσο μέσα από τις διαλέξεις του ψυχολόγου (προφανώς alter-ego του) όσο και μέσα από τις συνεδρίες με την πελάτισσα των τέσσερις, ο Σπάνσερ επιχειρεί να τους εμφυσήσει τα μυστικά του επαγγέλματος, τη σημασία της ψυχοθεραπείας, την ευθύνη του ψυχολόγου απέναντι στον πελάτη αλλά και απέναντι στον εαυτό του, το πώς μπορεί κάθε φορά να χρησιμοποιεί, να δέχεται ή να απορρίπτει τις επιστημονικές θεωρίες,

Η τριτοπρόσωπη αφήγηση είναι σχετικά ασυνήθιστη, απουσιάζουν εντελώς τα εισαγωγικά και οι διάλογοι αναμειγνύονται συνεχώς και απροειδοποίητα με την πρόζα. Ξενίζει αρχικά, αλλά γοητεύει όταν την συνηθίσεις.

Ήρεμος λόγος, γλώσσα που δημιουργεί πανέμορφες εικόνες, πρωτότυπες και επιτυχημένες παρομοιώσεις και μεταφορές, εύστοχες ατάκες, όλα αυτά επιβεβαιώνουν την ρήση ότι ενίοτε, εκτός του συγγραφέα, και ο μεταφραστής γράφει λογοτεχνία.

«Ποιός σκότωσε το σκύλο τα μεσάνυχτα» - Mark Haddon

Δανείστηκα το βιβλίο αυτό από μια φιλική βιβλιοθήκη χωρίς να έχω ακούσει τίποτα σχετικά. Στο οπισθόφυλλο δεν υπάρχει περίληψη και η μοναδική σύσταση που είχα ήταν το σχόλιο «είναι καλό» από τον κάτοχό του.

Ξεφυλλίζοντάς το, αργότερα, μου έκανε εντύπωση πως τα κεφάλαια δεν αριθμούνται με τον συνήθη τρόπο, αλλά ως εξής : 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, …  Πολύ ωραίο εύρημα!

εκδ. Ψυχογιός (2004) - σελ. 294

μτφρ. Άννα Παπασταύρου

Έχοντας ολοκληρώσει την ανάγνωση, μπορώ να πω ότι πρόκειται για ΜΕΓΑΛΟ ΒΙΒΛΙΟ.

Ο δεκαπεντάχρονος Κρίστοφερ Μπουν ζει με τον πατέρα του στο Σουίντον. Είναι αυτιστικός και αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο τρόπος σκέψης του και η συμπεριφορά του να είναι διαφορετική από των συνομηλίκων του. Καθώς ένα βράδυ ανακαλύπτει πως ο σκύλος μιας γειτόνισσας έχει δολοφονηθεί, βάζει σκοπό να βρει τον ένοχο, παρά τις έντονες αντιρρήσεις του πατέρα του. Έτσι, ξεκινά τις έρευνές του, ψάχνοντας και ρωτώντας τους γείτονες -καταγράφοντας παράλληλα την εξέλιξη των ερευνών του έτσι ώστε να συνθέσει ένα αστυνομικό βιβλίο. Τελικά, όμως, η προσπάθεια λύσης του εγκλήματος αυτού θα τον οδηγήσει σε πολύ σημαντικές ανακαλύψεις για την οικογένειά του αλλά και για τον εαυτό του.

Στην ουσία πρόκειται για την θεώρηση της πραγματικότητας από την οπτική ενός αυτιστικού αγοριού. Ο Κρίστοφερ δεν μοιάζει με τους άλλους εφήβους. Έχει μια ιδιαίτερη συμπεριφορά που τον δυσκολεύει στις κοινωνικές συναναστροφές του, αλλά συνάμα έχει και μια εκπληκτική έφεση στις επιστήμες των μαθηματικών και της φυσικής. Δεν μπορεί να λέει ψέματα, απεχθάνεται το κίτρινο και καφέ χρώμα και έχει ένα ποντίκι για κατοικίδιο. Δεν θέλει να τον αγγίζει ποτέ κανείς και όταν εκνευρίζεται ή αγχώνεται λύνει γρίφους στο μυαλό του. Αντιμετωπίζει το καθετί τι με μια αξιοσημείωτη αντικειμενικότητα και ψυχραιμία, θαρρείς και λύνει ένα μαθηματικό πρόβλημα. Κυριολεκτεί πάντοτε και ο απόλυτα ευθύς -χωρίς ωραιοποιήσεις και στρογγυλεύσεις- λόγος του είναι συχνά αφοπλιστικός για τους γύρω του. Προσπαθεί συνεχώς να προσαρμόζει τις ανάγκες του και τις επιθυμίες του στις συμβάσεις της καθημερινότητας, αλλά μονίμως πέφτει πάνω στον τοίχο της αδυναμίας/αδιαφορίας των άλλων στο να αποδεχτούν τη διαφορετικότητά του και το γεγονός πως εκείνος ξεφεύγει λίγο από τις συμβατικές συνήθειες, χωρίς όμως αυτό να τον καθιστά κατώτερο ή παράξενο.

Παρότι το εξώφυλλο και η υπόθεση μπορεί να θεωρηθεί πως παραπέμπουν σε ένα παιδικό βιβλίο ή μια ανάλαφρη ιστορία για τους μικρούς μας φίλους, διαπίστωσα πως σε καμία περίπτωση δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Η γραφή του Haddon είναι τόσο απλή όσο χρειάζεται για να προσδώσει με αληθοφάνεια την οπτική ενός αυτιστικού αγοριού, αλλά δεν είναι καθόλου απλοϊκή και τα μηνύματα που μεταφέρει μόνο παιδικά δεν μπορούν να χαρακτηριστούν. Η παρουσία μιας αίσθησης γλυκόπικρου χιούμορ είναι συνεχής, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις οι αντιδράσεις του Κρίστοφερ προκαλούν την συμπάθεια και τη συγκίνησή μας.

Για μένα, το σημαντικότερο μήνυμα του μυθιστορήματος είναι η ανάδειξη των διαφορετικών τρόπων αντιμετώπισης της ιδιαίτερης συμπεριφοράς ενός παιδιού, ακόμα κι από άτομα της ίδιας του της οικογένειας. Φαίνεται πως η έξω από τη συνηθισμένα συμπεριφορά ενός παιδιού δεν είναι κάτι που μπορούν όλοι να αντιμετωπίσουν με την ίδια επιτυχία, και είναι δυνατό σε ορισμένες περιπτώσεις να προκαλεί τέτοια προβλήματα ώστε να υπερνικά ακόμα και την (ανιδιοτελή και άνευ όρων) γονική αγάπη και να δημιουργεί ρήγματα στις οικογενειακές σχέσεις.

Πολύ χαίρομαι που έπεσε στα χέρια μου αυτό το βιβλίο και δεν μπορώ παρά να υποστηρίξω πως για βιβλία σαν κι αυτό αξίζει να διαβάζει κανείς λογοτεχνία!

"Λύσε μόνος σου τα προβλήματά σου" - Γ. Πιντέρης

Δεν γνωρίζω προσωπικά τον ψυχολόγο Γιώργο Πιντέρη, αλλά από τα γραπτά του στο ιστολόγιό του, τα βιβλία του και τα βίντεο που μπόρεσα να εντοπίσω, μπορώ να πω ότι μου έχει κάνει θετικότατη εντύπωση. Μιλάει μια γλώσσα αρκετά απλή ώστε να γίνεται αντιληπτή απ'τον καθένα, χωρίς κοινοτοπίες και επιστημονικές θεωρίες, που κάλλιστα πολλοί άλλοι στη θέση του, και έχοντας διδακτορικό στην ψυχολογία, θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν. Φαίνεται να προσεγγίζει κάθε ζήτημα πάνω από όλα με κοινή λογική, χωρίς παρωπίδες και επαγγελματικά κολλήματα.

Εκδόσεις ΘΥΜΑΡΙ
πρώτη έκδοση : 1991
162 σελίδες

Το "Λύσε μόνος σου τα προβλήματά σου" είναι ένα ενδιαφέρον βιβλίο. Μέσα απ'τις σελίδες του μπορεί κανείς να προβληματιστεί για πολλές πτυχές των διαπροσωπικών σχέσεων, αλλά και να αναγνωρίσει τον εαυτό του και τον περίγυρό του σε πολλές από τις καταστάσεις που περιγράφονται.

Τα παραδείγματα από παλαιότερους ασθενείς (αν είναι δόκιμος αυτός ο όρος) του συγγραφέα, δίνουν την απαραίτητη ζωντάνια και κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη (κάτι σαν τον διάλογο στα μυθιστορήματα!), βοηθώντας τον παράλληλα να αναγνωρίζει λεπτές αποχρώσεις σε διαφόρων ειδών ανθρώπινες συμπεριφορές, αφού διαβάζοντάς τις αποστασιοποιημένος, είναι σε θέση να τις εξετάσει με ψύχραιμη και καθαρή ματιά.

Το παράξενο με αυτό το βιβλίο είναι ότι κάνει κάτι που δεν θα περιμέναμε : προσπαθεί να διαλύσει διάφορους μύθους που έχουν δημιουργηθεί γύρω από την ψυχολογία, την ψυχοθεραπεία και τα ψυχολογικά προβλήματα, και που (φαίνεται να) ευνοούν/συντηρούν την ύπαρξη του συγκεκριμένου επαγγελματικού κλάδου. Πάντα με επιχειρήματα και παραδείγματα, προσπαθεί να κάνει τον αναγνώστη να αντιμετωπίζει ό,τι ζήτημα τον απασχολεί με μια λογική ματιά, χωρίς να γίνεται έρμαιο βαρύγδουπων ψυχολογικών θεωριών, ψυχοθεραπευτών που παρουσιάζονται ως παντογνώστες και ευπώλητων βιβλίων ψυχολογίας (συμπεριλαμβανομένων και των δικών του!).

Βέβαια, σε μερικά (ίσως αρκετά) σημεία έχω τις αντιρρήσεις μου. Κάποια επιχειρήματα που παρουσιάζονται δεν με έπεισαν απόλυτα και κάποια παραδείγματα που παρατίθενται δεν νομίζω πως τεκμηριώνουν επακριβώς τα όσα υποστηρίζονται. Όμως, ακόμα και από αυτά, κρατάω την πολύτιμη "τροφή για σκέψη" που μου προσέφεραν. Στο κάτω-κάτω, με ποιον άνθρωπο συμφωνούμε απόλυτα;

Σε γενικές γραμμές, το βιβλίο αυτό είναι γραμμένο τόσο απλά και κατανοητά, που διαβάζοντάς το, έχεις την ψευδαίσθηση ότι ακούς τον ίδιο τον συγγραφέα να σε συμβουλεύει! Διαβάζεται εύκολα και δεν είναι ανάγκη κάποιος να έχει κάποιο πρόβλημα για το διαβάσει - μπορεί απλώς να πάρει μια ιδέα για τις ανθρώπινες συμπεριφορές που συναντά καθημερινά (στην οικογένεια, στην εργασία, στις παρέες, κλπ).