«Κοινόχρηστα εγκλήματα» - Εύη Σαλτού

Ο Ηρακλής Καμπούρης δεν έχει παρά μονάχα δύο ενδιαφέροντα στη ζωή του : να παρατηρεί και να μελετάει τα πόδια των ανθρώπων (κουσούρι που του κόλλησε στην παιδική του ηλικία, όταν και ζώντας σε υπόγειο, τα πόδια των περαστικών ήταν η μοναδική του θέα) και να ασχολείται με την διαχείριση της πολυκατοικίας όπου κατοικεί.

Ο θάνατος ενός ιδιόρρυθμου ηλικιωμένου ένοικου της πολυκατοικίας θα είναι η ευκαιρία του Ηρακλή να αποδείξει στους υπόλοιπους ενοίκους (αλλά και στον εαυτό του) ότι είναι κάτι παραπάνω από ένας αποτυχημένος “ποδολόγος” διαχειριστής.

 

εκδ. Μοντέρνοι Καιροί - σελ. 285

Ομολογώ πως η περίληψη και το εξώφυλλο είναι κάπως παραπλανητικά ως προς το τι πρέπει να περιμένει ο κάποιος από τούτο το βιβλίο. Δίνεται η εντύπωση μιας χιουμοριστικής παρωδίας, ενός ξεκαρδιστικού μίγματος γέλιου και ειρωνίας, παραχωμένα ανάμεσα σε κωμικοτραγικές καταστάσεις.

Και είναι αλήθεια πως αρχικά σε τέτοια επίπεδα κινείται η Σαλτού. Με μια στακάτη γραφή και με ένα… επιτηδευμένα επιτηδευμένο ύφος, καταφέρνει να εντυπωσιάζει με την ικανότητά της στον χειρισμό της γλώσσας αλλά και να μας χαρίζει, αν όχι κάποιες στιγμές γέλιου, τότε σίγουρα μερικά μειδιάματα, επιβεβαιώνοντας τις προσδοκίες μας για ένα χιουμοριστικό μυθιστόρημα.

Κι εκεί –λίγο μετά τη μέση– που η ευφυής και στακάτη γραφή έχει αρχίζει να κουράζει (καθώς ο αρχικός εντυπωσιασμός λογικό είναι να μην διαρκεί για πάντα) και που η απουσία στέρεας πλοκής επιβαρύνει την κατάσταση, τότε είναι που η συγγραφέας κάνει μια απότομη στροφή· η γραφή της παραμένει μεν αιχμηρή, αλλά αποποιείται την πρότερη ειρωνεία της και πλέον γίνεται λυρική, ρομαντική, και ακόμα πιο αληθινή, συνθέτοντας ένα σχεδόν ποιητικό πεζογράφημα και δένοντας μαεστρικά τα προηγούμενα με τα επόμενα, αφήνοντάς μας τώρα να καταλάβουμε πού η ίδια το πήγαινε εξαρχής.

Εν τέλει, ο υπότιτλος «μαύρη κωμωδία μαύρων ψυχών» είναι απόλυτα αντιπροσωπευτικός του βιβλίου. Τις «μαύρες ψυχές» θέλει εδώ να αναδείξει εδώ η Σαλτού. Τις ψυχές που είτε επιλέγουν, είτε βολεύονται, είτε αναγκάζονται να ζουν κάτω από ένα πέπλο ψεμάτων και υποκρισίας, από το οποίο δεν μπορούν ή δεν θέλουν να προσπαθήσουν να δραπετεύσουν. Τις ψυχές αυτές προσπαθεί να παρατηρήσει, να ξεμπροστιάσει, να κατανοήσει, να παρακινήσει κι εμάς να τις κατανοήσουμε. Και μέσα από αυτήν την μαύρη φαρσοκωμωδία, νομίζω πως τα καταφέρνει καλά.

«Ο λυτρωτής» - Jo Nesbo

Διάβασα σε πολύ κοντινή χρονικά απόσταση δύο μυθιστορήματα των πιο φημισμένων Σκανδιναβών συγγραφέων αστυνομικών, οπότε μοιραία και ασυνείδητα διεξήχθη μια σύγκριση στον νου μου.

Στην άτυπη αυτή μονομαχία, η Camilla Läckberg επικράτησε του Νορβηγού συναδέλφου της.

εκδ. Μεταίχμιο - σελ. 660

μτφ. (από τα Αγγλικά) Γωγώ Αρβανίτη

Προ ημερών έγραφα για την πολύ καλή εντύπωση που μου είχε αφήσει ο «Ιεροκήρυκας». Τώρα μπορώ να πω ότι η γνωριμία μου με την γραφή του πολυδιαφημισμένου Τζο Νέσμπο δεν με άφησε ικανοποιημένο. Σαφώς δεν πρόκειται για ένα κακό βιβλίο ή ένα βιβλίο που δεν διαβάζεται, αλλά όσο να’ναι, από τον πλασαρισμένο ως παγκόσμιο μετρ των αστυνομικών μυθιστορημάτων περιμένεις κάτι το εξαιρετικό. Και κάτι τέτοιο δεν βρήκα εδώ.

Εν ολίγοις η ιστορία έχει ως εξής : ένας πληρωμένος δολοφόνος εκτελεί ένα μέλος του Στρατού Σωτηρίας, αλλά γρήγορα αντιλαμβάνεται ότι έχει σκοτώσει λάθος άτομο. Έτσι, επανέρχεται στην αποστολή του, αλλά ήδη η αστυνομία έχει κινητοποιηθεί και τον κυνηγά ασταμάτητα.

Καταρχήν, δεν πρόκειται για καθαρό αστυνομικό, καθώς δεν περιλαμβάνει καθόλου το whodunit κομμάτι του είδους. Εξαρχής γνωρίζουμε κάποια πράγματα για τον δολοφόνο και απομένει να μάθουμε περισσότερες λεπτομέρειες για εκείνον, αλλά και το ποιος έκλεισε το συμβόλαιο θανάτου. Έτσι, αφού δεν χρειάζεται να μαντέψουμε τον ένοχο ανάμεσα σε ένα πλήθος υπόπτων, το μόνο που απομένει είναι το στοιχείο του θρίλερ –και θρίλερ για 660 σελίδες γίνεται κάπως κουραστικό.

Σε γενικές γραμμές, αν έλειπαν καμιά εκατοστή σελίδες και αν εξηγούνταν περισσότερο πειστικά τα κίνητρα και η τελική αλήθεια (προσωπικά δεν πείστηκα και δεν μου φάνηκε ότι ο συγγραφέας μας είχε δώσει τα κατάλληλα στοιχεία ώστε να έχουμε τη δυνατότητα να μαντέψουμε το τι τελικά είχε συμβεί), εκτιμώ πως η ιστορία θα ήταν πιο ελκυστική.

«Ο ιεροκήρυκας» - Camilla Läckberg

Μια εξαιρετική –αναγνωστικά– εβδομάδα πέρασα παρέα με τον «Ιεροκύρηκα» της Σουηδέζας συγγραφέως.

εκδ. Μεταίχμιο - σελ. 537

μτφ. Γρηγόρης Κονδύλης

Η ιστορία εκτυλίσσεται κάτω από τον ισχυρό καύσωνα του Ιουλίου και ξεκινάει με την ανακάλυψη του πτώματος μια νεαρής Γερμανίδας. Μαζί της ανακαλύπτονται και δύο ακόμη πτώματα γυναικών που είχαν εξαφανιστεί προ εικοσιπενταετίας. Την υπόθεση αναλαμβάνει ο Πάτρικ Χέλστρεμ, σε μια περίοδο που η σύζυγός του, Έρικα, διανύει τον τελευταίο μήνα της εγκυμοσύνης της.

Έμεινα πολύ ικανοποιημένος από αυτό το αστυνομικό. Είναι ένα γεμάτο μυθιστόρημα· η ιστορία του ξεδιπλώνεται τόσο αργά ώστε να μπορείς να την παρακολουθείς και να την απολαμβάνεις, αλλά ταυτόχρονα και τόσο γοργά ώστε να μην πλήττεις σε κανένα σημείο –και δεν είναι εύκολο για ένα βιβλίο 500+ σελίδων να μην σου δίνει ούτε καν την παραμικρή αφορμή να βαρεθείς!

Η πρωτοτυπία που μας παρουσιάζει εδώ η Läckberg είναι πως το βιβλίο δεν περιστρέφεται γύρω από τον επιθεωρητή και την ομάδα του, ούτε καν γύρω από την Έρικα (η οποία είναι προφανώς το alter-ego της συγγραφέως). Για την ακρίβεια το βιβλίο δεν περιστρέφεται γύρω από κανέναν συγκεκριμένα.

Παρότι όλοι ανεξαιρέτως οι χαρακτήρες σκιαγραφούνται άρτια (ακόμη και για τριτεύοντες χαρακτήρες που κάνουν ένα απλό “πέρασμα” μιας-δυο σελίδων, μαθαίνουμε αρκετά στοιχεία για την ζωή τους), το μυθιστόρημα έχει ως κεντρικό και μοναδικό άξονα την ίδια την ιστορία που θέλει να αφηγηθεί. Κανείς δεν είναι υπεράνω της πλοκής· η προσοχή και η βαρύτητα μοιράζεται εξίσου σε όλους : υπόπτους, θύματα, θύτες, ερευνητές,

Το μόνο που θα μπορούσα να προσάψω στην Läckberg είναι ότι ενώ χρησιμοποιεί την τεχνική του παντογνώστη αφηγητή, εντούτοις σε δυο-τρεις σκηνές μας αποκρύπτει κάποιους διαλόγους. Επειδή όμως το κάνει για να εντείνει την αγωνία μας (και εξάλλου, αφού σε τελική ανάλυση, ευχαριστήθηκα πολύ το βιβλίο), θα της συγχωρήσω αυτήν την “κλεψιά”.

«Αιχμηρά αντικείμενα» - Gillian Flynn

Η ρεπόρτερ Καμίλ Πρίκερ, επιστρέφει στην πόλη όπου μεγάλωσε για να καλύψει δημοσιογραφικά τις βίαιες δολοφονίες δύο μικρών κοριτσιών. Με αφορμή την επιστροφή της αυτήν, αναγκάζεται να συνυπάρξει για λίγο με την μητέρα της και να ζήσει ξανά την προ εικοσαετίας δυσάρεστη περίοδο, κατά τη διάρκεια της οποίας, η μικρότερή της αδερφή ήταν διαρκώς άρρωστη, ώσπου τελικά  πέθανε.

εκδ. Μεταίχμιο - σελ. 367

μτφ. Γωγώ Αρβανίτη

Το μυθιστόρημα δεν είναι σε καμία περίπτωση αστυνομικό ή θρίλερ. Δεν δίνεται καθόλου έμφαση στην εμφύτευση στοιχείων έτσι ώστε να προκληθεί ο αναγνώστης να επιλύσει τον γρίφο. Επιπλέον, ακόμα και με τα λιγοστά στοιχεία που δίνονται, η εύρεση της αλήθειας και του ενόχου δεν είναι καθόλου δύσκολη υπόθεση -ακόμα και για έναν ελάχιστα μυημένο στο αστυνομικό είδος αναγνώστη.

Σε γενικές γραμμές θα έλεγα ότι πρόκειται για «γυναικεία λογοτεχνία»· όχι με την έννοια του «ροζ», αλλά με την έννοια της προσπάθειας να παρατηρηθεί και να αναλυθεί το πώς μια γυναίκα βίωσε την παιδική της ηλικία και την σχέση με την μητέρα της καθώς και το πώς όλα αυτά έχουν επηρεάσει την μετέπειτα ζωή της.

Αν και η υπόθεση τείνει ελαφρώς να ξεφύγει από τα όρια της αληθοφάνειας, πιθανολογώ πως μια γυναίκα ίσως θα μπορούσε να ταυτιστεί με την κεντρική ηρωίδα και να απολαύσει το βιβλίο. Προσωπικά –και αφού εξαρχής προσδοκούσα ένα θρίλερ– δεν έμεινα ικανοποιημένος.

«Εγκλήματα στην πανσιόν “Απόλλων”» - Ανδρέας Αποστολίδης

Ο Αποστολίδης είναι (τουλάχιστον σε εμένα) περισσότερο γνωστός ως μεταφραστής αστυνομικής λογοτεχνίας, παρά ως γραφιάς. Έτσι, φαντάζομαι πως μετά από κάμποσες μεταφράσεις αγγλοσαξονικών αστυνομικών μυθιστορημάτων, θέλησε κι ο ίδιος να γράψει κάτι αντίστοιχο ελληνικό.

 
        εκδ. Το Βήμα - σελ. 248

Κι αν το κλασσικό εγγλέζικο αστυνομικό περιλαμβάνει ένα έγκλημα σε μια απομονωμένη έπαυλη και συγκεκριμένους υπόπτους, τότε το αντίστοιχο ελληνικό που θα φιλοδοξούσε να βαδίσει στα ίδια χνάρια, δεν θα μπορούσε παρά να διαδραματίζεται σε ένα ήσυχο παραθαλάσσιο θέρετρο που φιλοξενεί λιγοστούς παραθεριστές.

Η ιστορία τοποθετείται τον Σεπτέμβριο του 1974 και σε αδρές γραμμές έχει ως εξής : καμιά δεκαριά ένοικοι παραθερίζουν στην πανσιόν «Απόλλων», όπου και θα γίνουν δύο δολοφονίες.

Κλασική μορφή αστυνομικού, λοιπόν, αλλά με δύο διαφορές.

Πρώτον ο κεντρικός ήρωας δεν είναι αστυνόμος, αλλά ο δικηγόρος Ανδρέας Οικονόμου, ο οποίος αφού έτυχε να βρίσκεται στον τόπο των γεγονότων ψάχνει να μάθει το τι έχει στα αλήθεια συμβεί.

Δεύτερη πρωτοτυπία είναι η διαρκής μετάβαση σε διάφορες χρονικές στιγμές & ημέρες· από τις πρώτες ημέρες των διακοπών στις ώρες μετά την ανακάλυψη των φόνων, και πάλι τούμπαλιν. Με αυτό τον τρόπο προσπαθεί ο συγγραφέας (όχι απολύτως επιτυχημένα, είναι η αλήθεια) να μας βάλει στο μυαλό του δικηγόρου Οικονόμου και να δούμε πώς εκείνος συνδυάζει εκ των υστέρων τις όποιες πληροφορίες είχε πρωτύτερα μάθει.

Ο Αποστολίδης επέλεξε να επικεντρωθεί αποκλειστικά στην πλοκή (αγνοώντας περιγραφές του περιβάλλοντος και το χτίσιμο ενδιαφερόντων χαρακτήρων) και μέχρι ένα σημείο τα κατάφερε· ως την μέση περίπου η αγωνία συνεχώς κορυφώνεται, αφού όλο και περισσότερες μυστικές σχέσεις μεταξύ των ενοίκων αποκαλύπτονται και καμία μαντέψια εκ μέρους του αναγνώστη δεν μπορεί να είναι ασφαλής.

Όμως, από ένα σημείο και μετά η πλοκή σαν να αυτονομήθηκε, σαν να ξέφυγε από το έλεγχο του Α.Π. και θέλησε από μόνη της να πάρει τον πρωταγωνιστικό ρόλο (λες και δεν τον κατείχε ήδη…), πλατειάζοντας επικίνδυνα και καταλήγοντας τελικά να είναι ένα άσκημο συνονθύλευμα στοιχείων και υπόπτων.

Η αρχική μου αγωνία για τη λύση του αινίγματος, λοιπόν, μεταμορφώθηκε σε ένα ενοχλητικό μπέρδεμα και πρέπει να ομολογήσω πως εν τέλει ούτε καν κατάλαβα επακριβώς ποιος ήταν ο ένοχος…!

¶

Από την ίδια σειρά, Ελληνικών αστυνομικών ιστοριών, το 2011 είχε κυκλοφορήσει και το «Κόκκινο βάζο».

«Οι μανούβρες» - Γιώργος Πιντέρης

Σε προηγούμενες αναφορές μου σε βιβλία του Γ. Πιντέρη ήμουν εγκωμιαστικός, αλλά εδώ δηλώνω σχετικά απογοητευμένος.

 

εκδ. Θυμάρι - σελ. 194

Παρότι το βιβλίο τιτλοφορείται «Οι μανούβρες», εν τέλει πολύ λιγότερο ο συγγραφέας ασχολείται με αυτές και περισσότερο με άλλα (παρεμφερή) ζητήματα.

Στο πρώτο κεφάλαιο αναλύει την έννοια της ευθύνης και διαχωρίζει τους ανθρώπους σε τρεις κατηγορίες, ανάλογα με το σε ποιο ποσοστό αναγνωρίζουν προσωπική τους ευθύνη σε θέματα που τους αφορούν : τους ανεύθυνους, τους υπερ-υπεύθυνους και τους υπεύθυνους. Ο ίδιος ο συγγραφέας το θεωρεί ως το σημαντικότερο κεφάλαιο εκ των τριών.

Στο δεύτερο κεφάλαιο ασχολείται με την αρνητική κριτική και παραθέτει τρόπους με τους οποίους μπορούμε να την διαχειριζόμαστε. Δίνει τρεις “τεχνικές” οι οποίες εν πολλοίς μπορώ να πω ότι είναι πρακτικά εφαρμόσιμες. Κατά τη γνώμη μου, πρόκειται για πιο πετυχημένο και περισσότερο τεκμηριωμένο κομμάτι του βιβλίου.

Το τρίτο κεφάλαιο πραγματικά με απογοήτευσε. Εδώ εισάγεται η έννοια της μανούβρας, παρατίθενται κάμποσα θεωρητικά μοντέλα, ενώ ακολουθούν και κάποιες ελάχιστες προτάσεις αντιμετώπισής των.  Όμως, τα μοντέλα ήταν περισσότερο θεωρητικά από όσο θα ήθελα (και από όσο μας είχε συνηθίσει ο Πιντέρης στα άλλα βιβλία του) ενώ και τα “αντίκολπα” ήταν υπεερβολικά περιληπτικά –θα έλεγε κανείς πως υπήρχε περιορισμός σελίδων και δεν υπήρχε η δυνατότητα επέκτασης! Προσωπικά δεν πείστηκα σε ικανοποιητικό βαθμό για την πρακτική εφαρμογή του κεφαλαίου αυτού.

Σε γενικές γραμμές, από τα βιβλία του Πιντέρη ήταν αυτό που μου έδωσε την περισσότερη τροφή για σκέψη (υποθέτω, επειδή βρήκα κάμποσα σημεία που είτε δεν με έπεισαν απολύτως είτε δεν με βρήκαν σύμφωνο) και ήταν αυτό που μου ενέπνευσε την μεγαλύτερη επιθυμία να το συζητήσω με τον συγγραφέα, να του εκθέσω τις ενστάσεις μου και να του ζητήσω περισσότερες διευκρινίσεις. Ίσως σε αυτό να συνέβαλλε το γεγονός ότι έλειψαν τα ποικίλα παραδείγματα βγαλμένα από την καθημερινή ζωή ή από παλαιότερους πελάτες του, τεχνική που μας είχε “καλομάθει” να χρησιμοποιεί αρκετά ο Γ.Π., επεξηγώντας και εκλαϊκεύοντας τις θεωρίες του.

Εδώ και εδώ μπρορείτε να δείτε τη γνώμη μου για κάποια άλλα βιβλία του Πιντέρη.

«Κανείς δε θα γλιτώσει» - Romain Sardou

Το μυθιστόρημα του Γάλλου συγγραφέα είναι ο ορισμός του page-turner· το ξεκίνησα χαλαρά ένα απόγευμα και το επόμενο μεσημέρι είχα ήδη καταβροχθίσει τις 300 πρώτες σελίδες!

 

εκδ. Λιβάνη - σελ. 469

μτφ. Ρένα Λέκκου-Δάντου

Αρχές Φεβρουαρίου του 2007, είκοσι τέσσερα πτώματα ανακαλύπτονται σε ένα εργοτάξιο του Νιου Χάμσαϊρ. Κανένα στοιχείο για την ταυτότητα των θυμάτων και κανείς δεν τα αναζητά.

Λίγες ώρες προτού ανακαλυφθούν τα θύματα, καταφθάνει στην περιοχή ο νεαρός καθηγητής λογοτεχνίας, Φρανκ Φράνκλιν, ο οποίος μερικές εβδομάδες αργότερα θα γίνει το βασικό γρανάζι στην προσπάθεια της ανακάλυψης και του ενόχου. Τελικά όμως, όσο πλησιάζει στο να παγιδεύσει τον δολοφόνο, τόσο περισσότερο κινδυνεύει και ο ίδιος.

Ας ξεκινήσω με ένα αρνητικό και να αφήσω για το τέλος τα θετικά· εξάλλου θετικότατη είναι η γνώμη μου για το βιβλίο. Το μειονέκτημα, λοιπόν, που εντόπισα είναι μια αδυναμία του Sardou στις περιγραφές : παρότι ένα σημαντικό μέρος της υπόθεσης εξελίσσεται σε ένα ιδιότυπο πανεπιστήμιο, το οποίο βρίσκεται μέσα στο κατάφυτο δάσος, καταλαμβάνει τεράστιες εκτάσεις και αποτελείται από ποικίλα και διάφορα κτίρια, εντούτοις όλα αυτά δεν μου φάνηκε πως αποδόθηκαν τόσο παραστατικά ώστε να μπορέσουν να σε βάλουν στο κλίμα και να αισθάνεσαι ότι όντως βρίσκεσαι εκεί.

Κατά τα άλλα, πρόκειται για ένα πάρα πολύ καλό αστυνομικό θρίλερ. Έξυπνη πλοκή, κατάλληλα δοσμένες δόσεις δράσης και -πάνω από όλα- μια διαρκής αδημονία για να πας παρακάτω και να μάθεις τελικά την αλήθεια· μια αλήθεια που αλλάζει πολλές φορές όψη εξαιτίας των ποικίλων ανατροπών.